بدھ, مئی 22, 2024
spot_img
ہومادبفاضلءِ شائری، سید ءِ نگد ءُ بلوچءِ شیئریءِ ازم (نگدی گیشواری)

فاضلءِ شائری، سید ءِ نگد ءُ بلوچءِ شیئریءِ ازم (نگدی گیشواری)

پروفیسر ڈاکٹر غفور شاد بلوچ

سید ھاشمیءَزبان ءُ لبزانکءِ ھر ھما پڑءَ  کہ کار کتگ، آھانی بنزھی رگءُ  ریشگ چہ بلوچ ءِ  وتی ھَندی زانتءَ اِنت۔ چہ  ھما  ربیدگی روئشتان انت ، کہ آ بلوچءِ  راجدپتر ی سنچ ءُ   ءُ  تب زانتیءِ  بھر اَنت۔سیدءِ  تبءَ ابرمی  زگری ے ھست  ءُآئیءِ تبءِ ھمے زگری اِنت کہ ایشیءِ  مارشتءُ  روئشت ترا ماں  آئیءِ  ھمک لبزانکیءُ  زبانزانتی کاراں دست کپ انت۔ آئیءِ  زانت ءُ  سنچءِ  مستریں بُنزہءُ  بُن چمگ وتی زبان ءُ  لبزانک ءِ کوھنیں   ربیئت ءُ  روئشتان اَنت۔پمیشکہ سیدءِ  وانگءَ  گوں ترا وتیگی ءِ   مارشتے ھر وھد  ءَ گْورامباز ایت۔ ترا مُدام ھمے گُمان بیت کہ تو وتی زبانءَ  ماں وتی زید ءُ  زمین ءَ  ندارہ کنگءَ ئے۔اے وتی زید ءُ  زمینءِ  ندارگءِ  سبب اسلءَ  آئی ءِ وتی زبان ءُ  لبزانک ءِ  بندپتری سنچ ءُ   ربیدگی شعور اِنت۔ یا آئیءِ  ھَندی بودشتءُ  زانشت اِنت ، کہ آئیءَ  ایشیءِ  سرا پکا ءُ  دلجمیں دسترسے بوتگ۔اے ھندی بود ءُ  بُندپتری سنچ ھم باز باکمالیں چیزے۔ اے چاگردی زانت ءُ  زانشتءِ  ھما بارگیں کِشک اِنت ، اِد ءَ گوں سوباں گْوَستگیں مردم سما ءُ  سساءِ  گلباگی سئیلاں سرسوب بنت۔  دنیا ءِ مستریں زیبائی ایش اِنت کہ  اے رنگا رنگیں دنیاے ءُ  ھر شے وتی رم ءُ  رنگءَ  ڈولدار اِنت۔ ھر کس،وتی تہءَ   کوھن بیت ءُ وتی اندرءَ  نوک بیت ۔نوکی ھما اِنت کہ تو وتی ھستیءَ  ببا مدی ئے ءُ  نوک بہ بئے۔بلئے اگں تئی  ھستیءُ  وجود  نہ منت ءُ  نوکی ے اتک، گڑا پہ جزم بہ زان کہ اے نوکی ےنہ اِنت درامدی ے ۔اے جندءِ سرگاری ءُ  بِھگاری اِنت۔ سید ءَ مُدام زبان ءُ  لبزانکءِ  نوکیں بُنگپ ءُ  جیڑہ دیما آورتگ ءُ  گیشینتگ اَنت ،بلئے آئیءَ اے نوکیءَ  وتی کوھن دستءَ  گپتگ ءُ  نوک گامی ھیل داتگ۔

چوشکہ مئے بُنگپ اِد ءَ  ملافاضلءِ  شائری ءَ  سیدءِ  ھما نگدی نبشتانک اِنت کہ آئیءِ  کتاب "شھلچھکار” ءِ پیشگال اِنت۔   ھمے میانءَ  ما اے تپاسگ ءِ ھم جُھد کنیں  کہ سیدءَ وتی اے نگدی نبشتانکءَ بلوچی شئیرءِ  ازم کُجام نگاہءَ  چار اِتگ ءُ  گیشینتگ۔ یا آئیءَ  وتی   اے نبشتانکءَ  پرے گپ ءَ  چونیں تران کُتگ کہ بلوچ ءِ  کوھنیں لچھکاری چے پیمءَ بوتگ۔پرچکہ  سید وتی اے نبشتانک ءَ ایوکءَ  مُلافاضل ءِ  ازم ءِ  در جنگ نہ انت، بلکیں  اے نبشتانک مارا مئے کوھنیں لچہ ءِ  ازمءِ   گیشینگءَ  ھم مزنیں رھدربری ءُ  رھشونی  کنگءَ  اِنت ۔ آ ملا فاضلءِ  شائریءِ  بارو ءَ   تْران کنانءَ  گْوش ایت۔

"مُلا فاضلءِ  رنگیں لچہ کارےءِ  بارہءَ  گپ جنگءَ  پیش یک مزنیں زانتکاری ے آئیءِ  جندی جاور ،بنندجاہ، آئیءِ  چپ ءُ  چاگرد ءِ  بارہءَ  دست ءَ  آرگ لوٹ ایت۔ "( شھلچہکارتاک 21)

اِد ءَ  اے گپ ایوکءَ  فاضلءِ  بارو ءَ گْوشگ  نہ بوھگ ءَ اِنت ۔بلکیں  اے گپ گیشینگ بوھگءَ  اِنت کہ پہ نگدءَ ایوک ءَ شائرءِ  اندری پْرشتءُپروش چارگ مہ بنت ، بلکیں آئیءِ  ڈنی جاور چونین انت، ایش ھم زانگ بہ بنت ۔ پرچکہ اے ڈنی جاور اَنت  کہ مُدام تہی جاورانی سرا سان ءُ  اثر، دؤر دئینت ۔پمیشکہ شائر  ءَ کجام وڑیں جاوراں گوں زند،گوازینتگ ،اے زانگ المی اِنت ۔  بلوچی شئیری ربئیتاں شائری  انفرادی جت ءُ  جیڑاں چہ گیش اجتماعی درد ءُ  مارشتانی درشان ءُ درانگازی اِنت ۔اد ءَ   اسل گپ  کہ بوھگءَ اِنت ،آ یک شائرے ءِ وتی باریگءِ  سما ءُ  شعور ئیگ اِنت، ھما  زمانگءُ  باریگءَ  کہ شائر  زندگ اِنت آئیءِ  گْورا  وتی اھدءِ  شعور بہ بیت۔شائر چہ وتی چپ ءُ  چاگردءِ   سُر ءُ  پُراں  آگاہ   بہ بیت۔اسل ءَ  سید پہ نگد کارءَ  اے گیشوارگءَ اِنت کہ اگن شائرےءِ ازم نگدی چکاساں برگی اِنت، گڑا آئیءِ  جندی جاورانی تپاسگ ءِ  ھمرائیءَ  آئی ءِ  باریگ ءِ  جاور ءُ  آئی ءِ  ھما چاگرد ھم پرّیس ءُ  مانریس کنگی انت کہ اُود ءَ  ھما شائر  ءَ زند گْوزینتگ یا گْوازینگ ءَ اِنت۔ اے گپءِ ھم بُنزہ ھمودا روت ءُ سر بیت کہ ھر ساچشتےءَ را گوں وتی جندءِ  ساچشتی چاگردءِ  تب ءُ  چاڑاں چارگ ءُ  تپاسگ بہ بیت ۔ اد ءَ  چاگرد ایوک لوگ ءُ  جاگہانی مانزان نہ اِنت بلکیں اے نفسْیاتی،معاشی،سْیاسی، دودمانی ، لسانی ءُ  ساچشتی چاگردےءِ  جھگیریءَ  کنگءَ اِنت۔ 

دگہ جاھے مُلافاضلءِ  لچھانی بُنگیجءِ  بارہءَ  تْران کنانءَ  گْوش ایت:

"ھر لچہءِ  بُنگیج وتی پربندوکءِ  زانت ءُ  سما ءُ  زانتکاریءِ  رازداریں ربّال اِنت کہ لچہ کار ءِ  سسا ءُ  زبان زانتیءِ  دلجمیں بند اِنت۔”۔(شھلچہکار تاک28)

سید ءِ  اے گپ مَرت ءُ مار کرز ایت کہ“ لچہ ءِ  بُنگیج وتی پربندوکءِ  زانت ءُ  سما ءُ  زانتکاریءِ  رازداریں رّبال اِنت“۔یکبرے ھمدا اوسپان کنیں ءُسیدءِ   ھمے ” رازداریں ربال” ءِ  گالبندءِ  گیشواریءَ  کنیں کہ  چہ "رازداریں ربال”ءَ  آئیءِ  مّن ءُ  مُراد چےاِنت۔بُندری گپ کہ اِد ءَ  بوھگءَ  اِنت آ شئیری زبانءِ  پوشیدگی ءُ سرپوشی اِنت۔ شئیری زبان راز ءُ  اسرار، اشارءُ  کنایہ ، نشان ءُ  چیدگ ، چھر ءُ  گوناپ، شیبین ءُ  تجسیم  ، ابہام ءُ  ایہم ءِ  زبانے۔ پہ لچہےءِ  پریسگ ءُ  پریچگءَ  بنگیجءِ  ارزشت پمیشکہ باز انت کہ بید ایشیءَ  تو شائرءِ  موجیں ھیالانی زرءَ  اوژناگ کُت نہ کن ئے۔ اے لچہءِ شھرءِ  شھر دروازگ اِنت۔ ءُ پد ءَ  شھلچکار ءُ  مزن لچھکار مُدام وتی لچھانی بُنگیج ءَ  انچو ٹٹ بند کن اَنت کہ اےدروازگ ءِ  بوجگءَ  وانوک ءُ  گوشداروکءِ  زانت ءُ  سماءَ   سگاری چول جنگی اِنت۔

   دنز چہ سوتکالءَ  بُِج اَنت سُھباں

   آرتگ اَنت لٹیگاں مِڑوکیناں

   گوھریں تیگءُ پاگاں چوٹیناں

   سونجڑیں جدگالاں مَسسُوٹیناں

موسمی ترھوراں الم چو ھیمہ زدی

آگسد گواریں کھربا شنزان اَنت دْردی

پر تماشاے رپتگاں سیلانءِ  ندی

من چراگ جاڑیں شانتگ اَنت گُل بیتگ ودی

ھر سہر اترام بنت نیل ءُ  پرا مرزیں سُھاب

پنجرءُ  اوشتاتگ اَنت چہ ھر دیارءَ  بے ھساب

چتری ساھیل اَنت چہ ھر دیاراں بے ھساب

چوکہ کابُزگی ھزان اَنت چہ  کمیشاں تابتاب

شُشتگ ءُ  آراستگ اَنت ریز گوھریں دُرءُ وشاب

فاضل ءِ اے شئیرانی پُرپیچیں بِنگیجاں بہ بچار اِت ءُ  پدا سیدءِ  گوشتگیں "رازداریں ربال” ءِ  گالبندءَ  بہ مار اِت ،گڑا زان اِت کہ مئے کوھنیں لچھکاراں وتی گالانی ترسیں تازیانی  واگ ءُ  مھار چون مُھر کجاتگ اَنت ءُ  چہ بنگیجءَ  گال چوں پُراسرار ءُ  پوشیدگیں رنگےءَ  پیش کُتگ اَنت ، گالانی سرپوشیں دار ءُ  بند مارا چہ وتی کوھنیں ربئیتاں گون اِنت۔مئے شائراں وتی گپ مُدام گْونڈ داشتگ ءُ  سرپوشیں رنگےءَ  بْیان کُتگ اَنت۔

           اژ مُجاں استینے سرا کش ایت

           بُرز شہ مارانءِ  کَمیں کوھاں

           کوکِر گشئے نتھاءِ  سرءِ  پاگ اِنت

           جھیڑ تئی ھمبوئیں گلالک انت

           تْرمپ تئی مورتیں جابہءِ  تیر اَنت

           شپ گروک میان ءِ  گوھریں تیگ اِنت

                     شاھی دورنگیں بَنگُلاں

                     بِل اِت زائیپی وزوزاں

                     دڑد ماں سرءَ  گیژءَ  مناں

                     تپس ایت منی جان ملگی

                     کُنٹ ءُ کھیری انگری

                     مومی ھَل ءُ  بیت ءُ  رِشی 

                     ماں نرمگیں پیراونءَ 

                  جی منی گولانی کُمیت بانزیں 

                  ایر میا دزواگاں ھریریناں

                  تو مِنُک بو ماں ھر چھار نالاں

                  کہ مِنّگ کاینت چہ ھسدیگاں

                  چہ منی ھونیگاؐں مڑوکیناں

                 وش انت اھد ءُ  وش ات انت باری

                  وش ات انت اھدی دور بلوچانی

                  مجلس ءُ  دیوان ات امیرانی

                  تاب دئیگ ڈالشاھیں   بروتانی 

                  نندگ ءُ   پاد آھگ     اُملانی

                  سبز ات انت تل ءُ سنج ات تازی

                  کُرد اِت انت مُولا ءِ دپ ءِ شھجو

سید دگہ جاھے فاضلءِ  زبان زانتیءِ  سرا تران کنان ءَ  اے گپ ءَ  گیشین ایت کہ پہ شائرےءَ  زبان ءِ  ارزشت چینچو مزن اِنت یا مئے شئیری ربئیتاں زبانءَ را کجام نگاہءَ  چارگ بوتگ: "شھلچہ کارءَ  بلوچی زبان جْوانی ءَ  زانتگ ءُ  ھمے رنگءَ  پہ جْوانی کارئِے بستگ ھر بلوچی گالے پہ راستیں رھبند ءُ  گالبند ءَ  کارمردئِے کُرتگ”۔  (شھلچکار،37)

اگن  کسے چہ مئے شئیری ربئیتاں سرپد اِنت ،آ اے گپ ءَ  شریءَ  زانتکار اِنت ،کہ مئے گْورا، شائر ھما کس مننگ ءُ  لیکگ بوتگ کہ آ زبانءِ  انچیں شھسوارے بوتگ کہ  گالانی مستیں تازی  ئِے بے لگام تاتکگ اَنت۔شائرءِ  اولی ذمہ واری ھمے بوتگ کہ آ زبان تانسریءَ  بزانت یا چہ لس مردمے ءَ ھزار سری گیشتر ئِے بزانت ئِے۔ نہ ایوکا زبانءَ  بزانت بلکیں آئیءِ  ازمی درشان ءَ  ھم بزانت ۔ لبزانی ایرآرگ ءُ  کماھگءَ  سوھو ءُ زانتکار بہ بیت ۔مئے شئیری ربیئتاں شائر زبانءِ  لس مردمے نہ اِنت ،بلکیں آ زبان ءِ  یک سرجمیں ادارھے زانگ بوتگ۔پمیشکہ مئے کوھنیں شائریءَ  ، شائرءِ  ستاءَ  چوش گوشتگ:

          تو دپءَ  ھپتاد شائرءِ  مٹ ئے 

          نیکہ پہ دروگے بندگءَ  گٹ ئے

          زیرءُ  بِیرانی استرگ چھریں

         ماں دپءَ  چَرّوکیں زبان لِل بات  

    نوں اِد ءَ  زانگ بیت کہ شائر  ، زبانءِ  انچائیں مردے نہ اِنت ۔آ زبان ءُ  زبان کارمردی ءِ  دُرستیں رپک ءُ  ھُنراں زانتکار اِنت ۔اد ءَ  چہ دروگ ءَ بزانت ھما اخلاقی گناہ نہ اِنت،کہ شائر پہ ایشیءِ  بندگءَ گٹ نہ اِنت۔ بلکیں ادا دروگ مبالغہ ءُ  گیشی  اِنت کہ اے وت شئیری ھُنری کاری ءُ صنعتے  زانگ بیت۔ءُ مئے شائر ھزاراں سال پیش چہ شئیری زبا ن ءِ  کارمردیءِ  ھُنراں  زانتکار بوتگ اَنت ۔ پدا شائر ءِ  زبان ءِ  ساڑاہءَ  چوش،گْوشگ کہ "زیر ءُ  بیرانی استرگ چھریں ،، اے وت دو  شئیری جْوانیانی نیمگءَ  اشارہ کنگءَ  اِنت ۔یکے وَ چھر سازی اِنت ۔بزاں شائرءِ   زبان چہری زبانے بہ بیت  ءُ برے یک مانھے بہ سا ز یت۔ دومی زبان ءِ  کماھگ ءُ  رد ءُ  بندءِ  نیمگءَ  اشارہ کنگءَ  اِنت ۔مئے  شئیری ربئیتاں  اگن پہ شائرےءَ  زبان ءِ سرجمیں رنگءَ  زانگ المی بوتگ داں ایشیءِ  ازمی کارمردیءِ رپک  ءُ ھُنر ھم ھژدری بوتگ ۔چہ گیدی ءُ  اھدی شائریءَ  بگر داں نیم اھدی شائریءَ بیا شائر زبانءِ  ارزشت ءُ  زبانءِ  ازمی درشان ءِوزم ءُ  رھبنداں  شناسا بوتگ ۔پمیشکہ سید فاضلءِ  زبان زانتیءِ  ساڑاہ ءُ  ستا چوش کنت:

"مُلا ءِ  لچھانی وانگءُ  زانگءُ  دربرگءَ  رند کسے زانت کنت کہ بلوچی زبان چونیں پُرگنجیں زرے ءُ  اے زرءِ  تہءَ  مُروارد چتور پتار اَنت۔بلے پہ ھما مردمءَ  کہ وتءَ  پہ اے مُرواراداں بہ رسین ایتءُ  ایشیءِ  تْیاب درشانتگیں ھالیگیں کرکینکاں پہ وت ءَ  پُلے مہ زانت۔”(شھچلہکار، 37 )

دگہ جاھے آ فاضلءِ   شئیری  زبانءِ  گْونڈگریءِ  بارہءَ  چوش درانگاز ایت:

"شھلچہ کارءَ  وتی گوشداروک پہ مُپتیں راھچاریءَ  شات نہ بوتگ اَنت کہ نا کہ آئیءَ  بے پکار ءُ  بے مُرادیں گپ جنگ ءُ  وتی لچھانی دراجکش کنگ وش  بوتگ۔”33

ایشیءِ   مُراد ءُ  منّ ایش اِنت کہ مئے شئیری رببئتاں  شریں شئیر ھما اِنت کہ اُود ءَ  مپتیں پیتاری مہ بیت، لبزءُ  گال پہ ھساب ءُ  کتاب کماھگ بہ بنت۔ گالانی گونڈ دارگ  ءُ  کمیں لبزانی تہءَ بازبزانتی ودی کنگ اے چہ بندات ءَ  مئے شئیری حُسنءُ  ریبائی ے بوتگ۔مئے شائراں مُدام لبزانی گیشیں کارمردیءَ  چہ وتا رکینتگ۔گونڈ گری ءُ گالانی کم کارگری مئے شئیری ازم ءَ  چہ وتی بنگیجی زمانگاں گون اِنت ۔پہ درور اے  کوھنیں  لیلوانی   بنداں بچار ات ءُ کساس بہ کن اِت کہ ما وتی شئیری ازم ءِ  کوھنیں باریگاں چہ اے شئیری ھنُرکاری ءَ چتور   زانتکار ءُ  شناسا بوتگیں:

منی بانُل جان منی ماھیں دوست

مھنا ماں سرءَ  ،دُر ماں گوش

پادا گْواتگرءِ  دیما بوشت

بچی دَرکپ اَنت ماہ ءُ  روچ 

یکے دست جَن ءُ  دُورءَ  بوشت ۔۔۔(د

بانک تئ سرءِ  شِستیں شار

ھُوراں گوں پریاں گْوپتگ

اَرشی پریشتگاں مان بَستگ

بامیاں ٹٹات بانگوھی  

تئ دیمءَ  چاردھی ماہءِ  نور

تئی گِیوارءَ  گُلاب پِٹ ایت

تئی آسکی گردن ءَ  مسکءِ  بوہ

وتی ھارءَ  ماں گْورءَ  پِرین ایت

وتی شمسءَ  ماں سرءِ  نیام دورءَ 

نندایت گوں گُلیں دزگواراؐں

ماھے گوں ردیں استاراں 

سید ھاشمی ،مُلا فاضلءِ  شائریءِ  سرا تْران کنانءَ  دگہ یک شئیری صنعتےءِ  گپءَ جنت کہ اے مئے شئیری ربئیتاں چہ قدیم ءَ  دست کپ ایت ، آ  گالانی آبی تکرار اِنت بزاں یکے آبے ماں یکے کڑی ءَ  انچیں رنگےءَ  کارمرد کنگ چریشیءَ  آبی وش زیمری ے ودی بہ بیت۔فاضلءِ  ھمے شئیری ڈولداریءِ  باروءَ  تْران کنانءَ  سید گْوشیت:

"شھلچہ کارءِ  لچھانی یک دگہ مزنیں گلاءُ  ساڑایے ایش اِنت کہ آئیءَ  بلوچی ءَ  جْوانیں گال دو رنگءَ  کارمرد کُرتگ انت۔یک یک بندےءِ  تہءَ  دو،سے ، چار ، یا کہ گیشتر انچیں گال گندگ بیت کہ آ گوں یکیں آبءَ بُنگیج بنت۔ا-ک:

سر شپاں ساسار اِش کُت ءُ  سُھباں لَھ جتگ

ماں جگین سالے نشتگ ءُ  زید اِش سیل کُتگ   ( شھلچکار35)

 ماں ھمے نبشتانک  ءَ دگہ جاھے فاضلءِ  شائریءِ سرا گپ جنانءَ  بلوچی کوھنیں لچھکاری ءِ  روایتا ں چوش گیشوار ایت: "بلوچی کوھنیں لچہ گیشتر پیشرد ءِ بندءَ  اَنت البت رِدی لچہ ھم سک باز اِنت۔ادءَ  اے گپ باز دلگوش کرز ایت کہ جْوان تریں لچہ کاری ھما وھدی وتی سرجمیں زید ءُ  ندارگ داریت کہ آئیءِ ” ردءُ  پیشرد ” پھکیں بلوچی بہ بنت اگن لچہءِ  رِدءُ  پیشرد پارسی ءُ  تازی بہ بنت گڑا سرجمیں لچہ ءَ  وتی دیناں بر اَنت۔ "(شھلچھکار، تاک 27)

سید ادءَ  یکیں جاہءَ  بلوچی کوھنیں لچہ کاری ءِ  سئے ءُ  چار جیڑہ گیشینگءَ  اِنت ۔اول آئیءِ  ھئیت ءُ  دروشم ءِ  ئیگ انت، کہ اے شئیرءِ  ڈنی جیڑھے ۔ بلوچی کوھنیں شائری گیشتر پیشردءِ  بند ءَ  گْوشگ بوتگ اَنت ۔دومی گپ ایش انت کہ چوش نہ اِنت کہ اے سجھیں لچہ پیشردءِ  بند ءَ بوتگ بازیں لچھے رد ءِ  بندءَ  اَنت۔سیمی ءُ  ارزشداریں گپے کہ گیشنگ بوتگ آ مزنیں لچہءِ  مزنی ءِ  باہشتءَ  آئیءِ  زبان ءِ  زگری اِنت ، زبانءِ  زگری یک لچھکارےءِ  گْورا ھما  وھدءَ  کئیت ، وھدے آئیءِ  گْورا مزنیں گال امبارے بہ بیت ۔ دگہ گپے ایش کہ شئیرءِ  مزنی ءِ پُشتءَ   زگریں گالءُ  لبز اَنت ، ھمے زگریں گالانی باپُشتءَ ھما دودمان اِنت کہ چمودا اے گال بزانت ءُ  ماناہ سازگءَ  اَنت۔چارومی جیڑہ ادءَ  گیشوارگ بوھگ اِنت آ شئیرءِ  ڈنی ءُ  اندری بست ءُ  بندءِ  وت ماں وتی سیادی ءُ  رَوّا اِنت۔بزاں شئیرءِ  اندری زیبائی گوں شئیر ءِ زبانءَ  کار داریت اگن  لبز ءُ  گال درامد بہ بنت آ شئیرءِ  شرنگی ءُ  زیبائیءَ  اثرمند کن اَنت ، یکے وَ شئیر ءِ  ماناہ شائیگانی کم بیت دومی شئیر ءِ  شیرکنی ءُ  زیبائی اثرمَنْد بیت۔شئیرءِ  ماناہ شائیگانیءِ  سْیادی گوں وتی دودمانءَ  سد ایت ، لبز ءُ  گالانی بزانتداریءِ  مستریں بُن چمگ ءُ  بنزہ ھما چاگرد اِنت کہ گْوما چاگردءَ  آئیءِ  بُندپتری ءُ  لسانی بندوکی ءُ  ھمبستگی اِنت ۔چہ ھمے سْیادی ءِ برکت ءَ  لبز، بزانتی چُوڑءُ  شاہ کشان کن اَنت۔ گال وتی بُندپترءِ  بازیں باریگاں  جتائیں جاوراں گوں دوچار ورنت ءُ  جتائیں بزانت ءُ  ماناہ  ساز اَنت۔پمیشکہ سید گْوشیت ک شئیرءِ  ڈنی دارءُ  بند بلوچی بہ بیت گڑا شئیر بلوچی اِنت، اگن ڈنی بند ءُ بوج چہ دریں زبانےءَ زُرتگیں بہ بنت گڑا شئیر چہ وتی زید ءُ  ندارگاں  درکئیت ءُ  چہ بزانت ءُ  ماناہ شائیگانیءَ  زبہر بیت۔سید ءِ  اے "بلوچی زید ءُ  ندارگ ” ھم اجب ماناہ داریں گالبندے۔بلوچی زید ءُ  ندارگ بزان بلوچی شائریءَ  وتی یک دودمانی بستار است ، آئیءِ  وتی یکتائیں درشان ءُ  درانگازی ے آئیءَ  وتی شئیری ربئیتے گون اِنت ءُ  کئیت۔آئیءِ   وتی ھاکءُ  وشبو ، کوہءُ  کوچگ ،  کورءُ  دریا ، زید ءُ  بومیا، ڈلءُ  ڈوک ،   درچک ءُ  دار ، کاہ ءُ  بوٹگ،  آزمان ءُ  زمین ،  ماہ ءُ  استال ، مہر ءُ  کہر ،   چاڑ ءُ  زھیر، رواجءُ رسم  ءُ  ربیدگ ءُ  روئشت ءُ  وتی تب ءُ  نفیسات اے کُل ھوار گرنت ءُ   بلوچی زید ءُ  ندارگ جوڑ کن اَنت۔ 

دگہ جاھے آ مُلاءِ  یک دپتری لچہےءِ ” جی  ھما باری کہ ھلب رندءِ  جاگہ اَت ” ءِ سرا گپ جنانءَ  اے گپءِ  گیشواریءَ  کنت کہ ماں چوشیں لچہاں ، لچہ کارءِ وتارا ازمی رنگءَ  درشان کنگءَ  سک کم موہ رسیت ۔”بلے پد ءَ  ھم اے لچھ ءِ تہءَ  داناکی،واناکی ، بزانت کاری ، دپ ءَ  رچوکی ءَ  چہ درستاں مستر یک گران تریں پیشردےءَ  پہ چوشیں سرجم ءُ دلجمیں رنگےءَ  کارمرد کنگءِ  باج برگءَ  لچہ کار ساڑا ءُ  گلایگ کرز ایت۔”(شھلچھکار 39)

مئے کوھنیں لچہکاری ءِ  ازمی گیشواریءَ  سیدءِ  ادءَ  گوشتگیں لہتیں گپ مَرت ءُ  مار کرز اَنت انچوشکہ داناکی ، واناکی ، بزانت کاری ءُ  دپ رچوکی انت۔ ما نوں اے سجہیں گالانی یک پہ یکءَ  تپاس ءُ  تہچاریءَ  کنیں کہ ادءَ  سید شئیری ازم ءِ  کجام جیڑھانی باروءَ  تران ءَ  اِنت۔اولی گپ داناکی اِنت اے داناکی بنیادی رنگا دانائی ءُ  حکمت ءُ  زانتکاری ءِ  بزانتءَ  دنت ، بلئے ادءَ  کہ داناکی گال کارمرد بوتگ ایشیءِ  بزانت مزنیں پگرءِ  ئیگ اِنت بزاں پہ شئیرءَ  بلند پگری ءِ  ارزشت  ئیگ اِنت بزاں مئے کوھنیں لچہ کاریءَ  شائرءِ  شئیرانی تہءَ  پگری شاھیگانی ءُ  بلند ءُ  بالائی مزنیں کساسےءَ  دست کپ ایت۔دومی گپ شئیرءِ  واناکی اِنت۔ واناکی بزاں شئیرانی تہءَ  ھچ کنڈ ءُ  بیٹ نیست ، شئیرءِ  روانی اِنت ، شئیرءَ  اے روانی چہ وتی لبزانی گیچین ءَ  ردبندءَ  رسیت ۔اول گپ ایش کہ شائرءِ  گورا مزنیں گال امبار بہ بیت ءُ  دومی آ ھمے گال امبارءَ  چہ موزوں تریں گالءِ  گچین ءَ  کُت بہ کنت ءُ  شئیرءَ  بہ کما ایت گڑا شئیر واناک بیت ہر لبز وتی حقیگیں جاگہءَ  کارمرد بہ بیت گڑا شئیر واناک بیت۔

سیمی چیز کہ مئے کوھنیں لچہکاری ءَ  شئیری ڈولداری ے زانگ بوتگ آ اِنت بزانت کاری ۔بزانتکاری یا بزانتداری یک جْوانیں لچہءِ  مستریں جْوانی اِنت ۔چارومی جیڑہ کہ ادءَ  کوھنیں لچہکاری بْیان بوھگءَ  اِنت آ شئیرءِ  دپ رچوکی اِنت ۔دپ رچوکی ھما چیز کہ دپءَ  رچوک بہ بیت وش تام ءُ  وش روان بہ بیت۔ ادءَ  کہ اسل گپ پہ شئیرءِ  جْوانیءَ  گیشینگ بوھگءَ  اِنت آ شئیر ءِ  پُر زیمری یا موسقیت اِنت ، شئیر دپ رچوک ءُ  وش تام ھما وھدءَ  بیت وھدے شئیر، پُر زیمر بہ بیت۔ آ  دگہ جاھے   فاضلءِ  شئیری دروراں گوں آئیءِ    شئیری جْوانی ے ءِ  بابتءَ  گپ جنان درائینیت کہ” ادءَ ندارگ کن اِت!  یماں اے دگہ لچہے ءَ  گال چتور آسان بلے چہ رنگیں ردءُ  بندان اَنت گوں ایشیءَ  بزانت اِش چتوریں جْوانی ے  واجہ اَنت۔”40

           زیر ایت گُلاباں ماں کدھے یکتار

           مِسکل جنت ءُ  پھک کنت گُلزار

           ماں گْورءَ  شار ءُ  ماں سرءَ  سیمکار

           کّرگی گریھ ءُ  کابلی کڑیار

           ماں دپءَ  سیم ءُ  باپلی چھوار

           پہ رخ اِش مال ایت رشتگانی تار

           سُمبل اِش نند اَنت ءُ  کن اَنت تیمار

           گردن ئِے کونجی شدر ءُ  زیب ءُ  نار

           بارگیں بورے سنج بیت شیشار 

          چو منیں مستان ئِے کُتگ بے سار

ادا  کہ پہ شئیر ءَ  ھما جْوانیءِ  گپ بوھگءَ  اِنت  آ شئیرءِ  کماھگ یا رد ءُ  بند ئیگ اِنت۔شائری ءِ اسل جوھر لبزانی کماھگ اِنت ۔اے لبز اَنت کہ سرءُ  چیر یا پد ءُ  پیش بنتءُ شئیری شرنگی ودی کن اَنت ، مئے شائراں چہ قدیماں لبزانی کماھگ ءِ  ھُنر زانتگ شائراں زانتگ کہ کجام لبزءِ  پشت ءَ  کجام لبز ایر بہ بیت ماناہ ساز بیت چوشکہ اے کوھنیں لچھانی بنداں بچار اِت:

              نوداں دلی درْوھے کُتہ

              گپت اِش منا ماں بیدھاں

              مینت اِش منی لوھیں کمان

              دستءِ  رباب گوں چیڑواں

              جان گوں ھزار ویسیں گُداں

              نمبی ءُ  سارتیں سیلہاں 

              گوار اَنت ءُ  پش گردے کناں

             پہ دمے مونگارو کن اِت ترمپاں

             شما زباد بوہیں جیہراں بل اِت

             اچ سمینانی    گُلگُل ءُ     ھُلاں

دگہ جاھے آ مُلا ءِ  نام پُرشتگیں شئیرے ءِ  چندے بند پہ درور دیما کار ایت ءُ آئیءِ  گران بزانتیءُ چیستان رنگیں ماناہ کاریءِ ساڑاہ  کنت۔

            ماہ ءُ مادن ماں شُشتگیں سْیہ بندے جم اَنت

            پہ زھے کتار بستگیں مُرگانی رَم   اَنت

            شدریں آھوگ ماں تنگ دپیں گٹاں ننگر اَنت

            بید ءُ بیرم چہ جُتکگیں جُوانءَ سر اَنت

            موسلی تُرنجیں ماں گْوری دیمے گْراں بر انت

            کاگدیں بادگیرءِ نکیب سیاھیں چاکر اَنت

            تھتگ ء چینی کُبلء ھاموشاں بستگ اَنت

            تاکچہ ئِے نکشیں پہ دو سد رجیم رَستگ اَنت

      ”اے لچہ گوں چیستان رنگیں بزانتءُ  مُراداں بلوچی زبان ءِ  بے دروریں گُلگال ءُ  دروراں پہ ڈولے سمبھ اِتگءُ  براھدار اِنت۔۔۔۔۔۔۔۔۔اے مُلا فاضلءِ  یک باز نام پْرشتگیں لچھے کہ ایشیءِ  گران بزانتی ءُ  درور تْرانی ءَ  ھر یک زبان زانتے ایشیءِ  بزانتاں وتی رنگءَ  گیشین ایت“( شھلچہ کار44 )

      اِدا  مارا سید ءِ دو گالبندانی سرا دلگوش دئیگی اِنت یکے “چیستان رنگیں بزانت“ دومی“ گران بزانتی“۔ چیستان رنگیں بزانت ءَ چہ آئیءِ مُراد باز بزانتی ئیگ اِنت بزاں مئے شئیری ربیّتاں چہ بندات ءَ شئیر چہر ، شبین ، چیدگ ءُ تجسیماں گوں کماتگ انت ۔مئے گْورا چہ قدیمءَ ھمے شئیری لوٹے بوتگ کہ شئیر باز بزانت بہ بیت۔بزاں شئیرءِ استعاری داربند مُہکم بہ بیت۔دومی “گران بزانتی“ چہ آئیءِ مُراد شئیرءِ ابہام ءُ پوشیدگی اِنت ۔بزاں شئیرءِ زبان سد تل ءُ سرپوش بہ بیت ، شئیر وتی وانوک ءُ گوشداروک ءَ جیڑگ بہ پرما ایت۔سید ءِ اے گیشواری ءَ چہ زانگ بیت کہ مئے شئیرءِ ازم ءَ استعارہ ءُ سرپوشی چہ بنداتءَ شئیری زیبائی زانگ بوتگ اِنت ۔شریں گوشداروکاں چہ شریں شئیراں گران بزانتی ءُ باز بزانتیءِ لوٹ کُتگ۔

  سیدءِ  اے نگدی نبشتانک اگن چدو گیش تپاسگ،  تہچارگءُ گیشوارگ  بہ بیت مارا مئے کوھنیں لچہءِ ازمءِ  گیشواریءَ  مزنیں دزکمکے بوت کنت ۔چریشیءَ  مارا بازیں ٹِک ءُ نشان ھنچیں دزکپ اَنت کہ ما زانیں مئے ربئیتاں شئیر کجام شئےءَ  گْوشگ بوتگ یا مئے چاگردءَ  شئیرءُ  شائرءِ  کد ءُ  بستار چے بوتگ۔شئیرءِ  ڈنی لوٹ چے بوتگ اَنت ءُ  شئیرءِ  تہی زبان کجام رنگءَ  کارمرز بوتگ ۔کجام کجام صنعت کارمرز  بوتگ اَنت۔ شئیری جمالیاتءِ  اِنان کجام کساس گْور کنگ بوتگ۔بلوچی کوھنیں شئیرءِ ازم ءِ گیشواریءَ سیدءِ اے نبشتانک پہ ما مزنیں رھشونے بوت کنت۔

متعلقہ مضامین

جواب چھوڑ دیں

براہ مہربانی اپنی رائے درج کریں!
اپنا نام یہاں درج کریں

تازہ ترین